Rối loạn tiền đình ở người cao tuổi: dấu hiệu, nguyên nhân và cách phòng ngừa

Chóng mặt khi vừa ngồi dậy, cảm giác nhà cửa quay cuồng hay bước đi chao đảo là những phiền toái nhiều người cao tuổi gặp phải. Phần lớn trường hợp liên quan đến hệ thống tiền đình – "bộ cân bằng" của cơ thể. Hiểu đúng về rối loạn tiền đình giúp gia đình chăm sóc ông bà tốt hơn và phòng tránh nguy cơ té ngã.

Hệ thống tiền đình là gì?

Tiền đình nằm ở tai trong, phối hợp với mắt, cơ khớp và não bộ để giữ thăng bằng và định hướng cơ thể trong không gian. Khi một mắt xích trong hệ thống này hoạt động không ổn định – ở tai trong, dây thần kinh tiền đình hay vùng não xử lý thông tin – cơ thể sẽ nhận tín hiệu "lệch pha", gây chóng mặt và mất thăng bằng.

Dấu hiệu thường gặp

Ảnh minh họa: Andrea Piacquadio / Pexels

• Chóng mặt, cảm giác mọi vật xoay tròn hoặc bản thân đang xoay
• Choáng váng, mất thăng bằng, đi lại loạng choạng
• Buồn nôn hoặc nôn, đặc biệt khi thay đổi tư thế
• Ù tai, cảm giác đầy tai
• Nhìn mờ, khó tập trung, mệt mỏi sau cơn chóng mặt

Các triệu chứng có thể kéo dài vài giây, vài phút hoặc lặp lại nhiều lần trong ngày.

Vì sao người cao tuổi dễ bị rối loạn tiền đình?

Theo tuổi tác, các tế bào cảm nhận thăng bằng ở tai trong suy giảm dần, mạch máu nuôi não kém đàn hồi hơn, thị lực và sức cơ cũng giảm. Một số nguyên nhân thường gặp:

• Chóng mặt tư thế kịch phát lành tính (BPPV): các tinh thể nhỏ trong tai trong bị lệch vị trí, gây cơn chóng mặt ngắn khi xoay đầu, nằm xuống hoặc ngồi dậy. Đây là nguyên nhân phổ biến ở người lớn tuổi.
• Thiểu năng tuần hoàn não: lượng máu lên não không ổn định, thường gặp ở người có tăng huyết áp, mỡ máu cao, đái tháo đường hoặc thoái hóa đốt sống cổ.
• Viêm dây thần kinh tiền đình: thường xuất hiện sau một đợt nhiễm virus, gây chóng mặt dữ dội kéo dài vài ngày.
• Hạ huyết áp tư thế: huyết áp tụt khi đứng dậy đột ngột.
• Tác dụng phụ của thuốc: một số thuốc hạ áp, an thần, thuốc ngủ có thể gây choáng váng.

Khi nào cần đi khám ngay?

Chóng mặt đôi khi là dấu hiệu của bệnh lý nguy hiểm như đột quỵ. Hãy gọi cấp cứu 115 hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay khi chóng mặt kèm theo:

• Yếu hoặc tê một bên tay, chân, méo miệng
• Nói khó, nói ngọng đột ngột
• Nhìn đôi, mất thị lực
• Đau đầu dữ dội, đột ngột
• Ngất, lú lẫn

Ngoài ra, nên đi khám chuyên khoa thần kinh hoặc tai mũi họng nếu chóng mặt tái phát nhiều lần, kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt.

Cách phòng ngừa và chăm sóc tại nhà

Ảnh minh họa: Pexels

Thay đổi tư thế từ từ

Khi thức dậy, hãy làm theo 3 bước: nằm nghiêng – ngồi dậy chờ khoảng 30 giây – rồi mới đứng lên. Tránh cúi gập người hoặc xoay đầu quá nhanh.

Giữ lối sống lành mạnh

• Uống đủ nước, đặc biệt vào mùa nóng
• Ngủ đủ giấc, hạn chế thức khuya
• Hạn chế rượu bia, thuốc lá và cà phê
• Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và mỡ máu theo chỉ định của bác sĩ

Vận động nhẹ nhàng mỗi ngày

Đi bộ, dưỡng sinh, thái cực quyền giúp tăng cường tuần hoàn và cải thiện khả năng giữ thăng bằng. Với người bị chóng mặt kéo dài, các bài tập phục hồi tiền đình do bác sĩ hoặc kỹ thuật viên vật lý trị liệu hướng dẫn mang lại hiệu quả tốt.

Làm nhà ở an toàn, chống té ngã

• Lắp đèn ngủ ở phòng ngủ, hành lang và nhà vệ sinh
• Dùng thảm chống trượt, lắp tay vịn ở cầu thang và nhà tắm
• Sắp xếp đồ dùng gọn gàng, tránh dây điện vướng lối đi

Dinh dưỡng và hỗ trợ tuần hoàn não

Chế độ ăn nhiều rau xanh, trái cây, cá và hạn chế muối, mỡ động vật giúp bảo vệ mạch máu. Bên cạnh đó, nhiều người lựa chọn thực phẩm bảo vệ sức khỏe chứa cao bạch quả (Ginkgo biloba) để hỗ trợ tuần hoàn máu não. Nếu đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc chuẩn bị phẫu thuật, hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng các sản phẩm chứa bạch quả.

Hoạt Huyết Tiền Đình Japhaco chứa cao bạch quả nhập khẩu từ Pháp cùng các thảo dược truyền thống, hỗ trợ hoạt huyết, tăng tuần hoàn máu não và hỗ trợ giảm các triệu chứng chóng mặt, ù tai do thiểu năng tuần hoàn não.

Câu hỏi thường gặp

Rối loạn tiền đình có tự khỏi không?

Một số trường hợp như BPPV hoặc viêm dây thần kinh tiền đình có thể cải thiện sau vài ngày đến vài tuần. Tuy nhiên, cần thăm khám để xác định đúng nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp, tránh tái phát.

Người bị rối loạn tiền đình nên ăn gì?

Nên ăn uống điều độ, đủ bữa, nhiều rau xanh và trái cây, uống đủ nước. Hạn chế đồ quá mặn, rượu bia và cà phê vì có thể làm triệu chứng nặng hơn ở một số người.

Chóng mặt khi đứng dậy có phải rối loạn tiền đình?

Chưa chắc. Chóng mặt khi đứng dậy cũng có thể do hạ huyết áp tư thế, thiếu máu hoặc mất nước. Nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên, hãy đo huyết áp và đi khám để được chẩn đoán chính xác.

Tài liệu tham khảo

• NHS – Vertigo: https://www.nhs.uk/conditions/vertigo/
• MedlinePlus – Benign positional vertigo: https://medlineplus.gov/ency/article/001420.htm
• MedlinePlus – Dizziness and Vertigo: https://medlineplus.gov/dizzinessandvertigo.html
• NCCIH – Ginkgo: https://www.nccih.nih.gov/health/ginkgo