Thiếu máu thiếu sắt ở phụ nữ: dấu hiệu, nguyên nhân và cách bổ sung sắt

Hay mệt mỏi, da xanh xao, chóng mặt khi đứng dậy, tim đập nhanh khi leo cầu thang… nhiều chị em nghĩ đó chỉ là do làm việc quá sức. Thực tế, đây có thể là dấu hiệu của thiếu máu thiếu sắt – tình trạng dinh dưỡng rất phổ biến ở phụ nữ Việt Nam, đặc biệt là phụ nữ mang thai.

Vì sao phụ nữ dễ thiếu sắt?

Sắt là thành phần chính của hemoglobin – chất giúp hồng cầu vận chuyển oxy đi khắp cơ thể. Phụ nữ có nhu cầu sắt cao hơn nam giới do:

• Mất máu qua kinh nguyệt hằng tháng, nhất là khi kinh nguyệt ra nhiều, kéo dài
• Mang thai: nhu cầu sắt tăng mạnh để tạo máu cho mẹ và nuôi dưỡng thai nhi
• Sau sinh, cho con bú
• Ăn kiêng, ăn chay, ăn ít thịt cá
• Các bệnh lý tiêu hóa làm giảm hấp thu sắt hoặc gây mất máu kéo dài (trĩ, viêm loét dạ dày)

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, thiếu máu ảnh hưởng đến khoảng 30% phụ nữ trong độ tuổi 15–49 trên toàn cầu, và thiếu sắt là nguyên nhân hàng đầu.

Dấu hiệu thiếu máu thiếu sắt

• Mệt mỏi, uể oải, giảm khả năng tập trung
• Da, niêm mạc mắt, lòng bàn tay nhợt nhạt
• Hoa mắt, chóng mặt, nhất là khi thay đổi tư thế
• Khó thở, tim đập nhanh khi gắng sức
• Tóc khô, dễ rụng; móng tay giòn, dễ gãy
• Chân tay lạnh
• Thèm ăn những thứ lạ như đá lạnh, đất, gạo sống (hiếm gặp)

Chẩn đoán thiếu máu thiếu sắt cần dựa vào xét nghiệm máu, không nên chỉ dựa vào triệu chứng.

Thiếu sắt khi mang thai – không nên chủ quan

Ảnh minh họa: Eman Genatilan / Pexels

Thiếu máu thiếu sắt trong thai kỳ làm tăng nguy cơ sinh non, trẻ nhẹ cân và khiến mẹ mệt mỏi, dễ mất máu nhiều khi sinh. Bộ Y tế khuyến cáo phụ nữ mang thai uống bổ sung viên sắt/folic acid hằng ngày trong suốt thai kỳ theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Acid folic còn giúp phòng ngừa dị tật ống thần kinh ở thai nhi, nên bắt đầu bổ sung từ trước khi mang thai.

Thực phẩm giàu sắt

Sắt từ động vật (dễ hấp thu):

• Thịt bò, thịt lợn nạc
• Gan, tiết (ăn vừa phải, đảm bảo nguồn gốc an toàn)
• Lòng đỏ trứng
• Cá, tôm, nghêu, sò, hến

Sắt từ thực vật:

• Đậu nành, đậu đen, đậu đỏ, đậu lăng
• Rau lá xanh đậm: rau dền, cải bó xôi, rau ngót
• Vừng, hạt bí

Mẹo tăng hấp thu sắt: ăn kèm thực phẩm giàu vitamin C như cam, bưởi, ổi, cà chua. Tránh uống trà, cà phê ngay trong và sau bữa ăn vì làm giảm hấp thu sắt.

Cách uống viên sắt đúng

• Uống lúc đói (trước ăn 1 giờ hoặc sau ăn 2 giờ) để hấp thu tốt nhất; nếu bị khó chịu dạ dày có thể uống ngay sau ăn
• Uống với nước lọc hoặc nước cam; không uống với sữa, trà, cà phê
• Uống cách xa viên canxi ít nhất 2 giờ
• Phân có thể có màu đen khi uống sắt – đây là hiện tượng bình thường
• Một số người bị táo bón, buồn nôn: hãy uống nhiều nước, ăn nhiều rau và trao đổi với dược sĩ nếu khó chịu nhiều
• Không tự ý dùng liều cao kéo dài khi chưa có xét nghiệm; thừa sắt cũng có hại

Khi nào cần đi khám?

• Mệt mỏi, xanh xao kéo dài
• Kinh nguyệt ra quá nhiều, kéo dài trên 7 ngày
• Đi ngoài phân đen không do uống sắt
• Khó thở, đau ngực, ngất
• Đã bổ sung sắt nhưng không cải thiện

Sản phẩm bổ sung sắt và acid folic

Ja. Ferro và Ja. Ferron giúp bổ sung sắt và acid folic, hỗ trợ tăng khả năng tạo máu, giúp giảm nguy cơ thiếu máu do thiếu sắt. Phụ nữ mang thai nên hỏi ý kiến bác sĩ để chọn liều lượng phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Uống sắt bao lâu thì hết thiếu máu?

Thường sau 2–4 tuần các chỉ số máu bắt đầu cải thiện. Tuy nhiên cần tiếp tục bổ sung thêm vài tháng để bù đủ lượng sắt dự trữ, theo hướng dẫn của bác sĩ.

Ăn nhiều rau dền có đủ sắt không?

Sắt từ thực vật khó hấp thu hơn sắt từ thịt cá. Rau dền là nguồn bổ sung tốt nhưng không nên chỉ dựa vào rau để điều trị thiếu máu.

Đang cho con bú có uống sắt được không?

Có. Phụ nữ sau sinh, đặc biệt là người mất nhiều máu khi sinh, thường được khuyến nghị tiếp tục bổ sung sắt. Hãy hỏi ý kiến bác sĩ về liều lượng và thời gian.

Tài liệu tham khảo

• WHO – Anaemia: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/anaemia
• NHS – Iron deficiency anaemia: https://www.nhs.uk/conditions/iron-deficiency-anaemia/
• NHS – Iron: https://www.nhs.uk/conditions/vitamins-and-minerals/iron/