Trẻ biếng ăn: nguyên nhân thường gặp và cách cải thiện tại nhà

"Con ngậm cơm cả tiếng không nuốt", "cứ đến bữa là khóc" – đây là nỗi niềm của rất nhiều cha mẹ. Biếng ăn kéo dài có thể ảnh hưởng đến cân nặng, chiều cao và sức đề kháng của trẻ. Tuy nhiên, không phải trẻ ăn ít nào cũng là biếng ăn. Hiểu đúng nguyên nhân sẽ giúp cha mẹ có cách xử lý phù hợp, nhẹ nhàng và hiệu quả hơn.

Thế nào là trẻ biếng ăn?

Ảnh minh họa: Vanessa Loring / Pexels

Trẻ được xem là biếng ăn khi thường xuyên ăn ít hơn nhu cầu, kéo dài thời gian mỗi bữa, ngậm thức ăn, từ chối nhiều loại thực phẩm, kèm theo cân nặng tăng chậm hoặc đứng cân. Ngược lại, nếu trẻ vẫn hoạt động vui vẻ, phát triển cân nặng và chiều cao đều đặn theo biểu đồ tăng trưởng thì việc "ăn ít" có thể chỉ là đặc điểm bình thường.

Các nguyên nhân thường gặp

Biếng ăn sinh lý

Ở một số giai đoạn, trẻ tự nhiên ăn ít đi:

• Khi mọc răng, trẻ đau lợi và khó chịu
• Khi tập lẫy, tập bò, tập đi – trẻ mải khám phá hơn ăn
• Sau 1 tuổi, tốc độ tăng trưởng chậm lại so với năm đầu, nhu cầu năng lượng cũng thay đổi

Biếng ăn sinh lý thường chỉ kéo dài vài tuần và tự cải thiện.

Biếng ăn do bệnh lý

• Trẻ đang bị ốm: sốt, viêm họng, viêm tai, tiêu chảy
• Rối loạn tiêu hóa, táo bón kéo dài
• Thiếu vi chất như sắt, kẽm có thể làm trẻ kém ăn, chậm lớn

Biếng ăn do tâm lý và thói quen

• Bị ép ăn, dọa nạt khiến trẻ sợ bữa ăn
• Vừa ăn vừa xem tivi, điện thoại
• Ăn vặt, uống sữa, nước ngọt quá gần bữa chính
• Thực đơn lặp lại, món ăn không phù hợp lứa tuổi

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Cha mẹ nên đưa trẻ đến bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên khoa dinh dưỡng khi:

• Trẻ đứng cân hoặc sụt cân trong 2–3 tháng liên tiếp
• Biếng ăn kèm nôn, tiêu chảy, táo bón kéo dài
• Trẻ mệt mỏi, xanh xao, hay ốm vặt
• Trẻ có dấu hiệu chậm phát triển so với các mốc theo tuổi

Cách giúp trẻ ăn ngon miệng hơn

Ảnh minh họa: Cats Coming / Pexels

1. Không ép ăn, tạo không khí bữa ăn vui vẻ

Ép ăn khiến trẻ coi bữa ăn là "cuộc chiến". Cha mẹ quyết định ăn gì, ăn khi nào, ăn ở đâu; còn trẻ được quyết định ăn bao nhiêu. Khen ngợi khi trẻ tự xúc, tự thử món mới.

2. Giới hạn thời gian mỗi bữa

Mỗi bữa nên kéo dài khoảng 20–30 phút. Nếu trẻ không ăn nữa, nhẹ nhàng dọn đi và chờ đến bữa sau, không bù bằng bánh kẹo hay sữa ngay lập tức.

3. Tắt tivi, cất điện thoại

Ăn trong lúc xem màn hình khiến trẻ không cảm nhận được cảm giác đói – no và vị ngon của món ăn. Hãy để cả gia đình cùng ăn và trò chuyện.

4. Sắp xếp bữa phụ hợp lý

Cho trẻ ăn bữa phụ cách bữa chính khoảng 2 giờ. Hạn chế nước ngọt, bánh kẹo, đồ ăn vặt nhiều đường vì dễ làm trẻ no và mất cảm giác thèm ăn.

5. Đa dạng món ăn, trình bày bắt mắt

Thay đổi cách chế biến, phối nhiều màu sắc từ rau củ, chia phần vừa với sức ăn của trẻ. Một đĩa ăn đầy ắp có thể khiến trẻ "ngợp" ngay từ đầu.

6. Cho trẻ cùng tham gia

Rủ trẻ nhặt rau, chọn trái cây hay bày bàn ăn. Trẻ thường hào hứng hơn với món ăn do chính mình góp tay chuẩn bị.

7. Kiên nhẫn với món mới

Trẻ có thể cần được làm quen với một món mới nhiều lần trước khi chấp nhận. Đừng vội kết luận "con không thích" sau một hai lần từ chối.

Bổ sung vi chất đúng cách

Một chế độ ăn đa dạng gồm tinh bột, đạm, chất béo, rau củ và trái cây là nền tảng quan trọng nhất. Với trẻ biếng ăn, ăn uống kém trong thời gian dài, cha mẹ có thể tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ về việc bổ sung lysine, kẽm và các vitamin nhóm B – những dưỡng chất tham gia vào quá trình chuyển hóa, hỗ trợ cảm giác ngon miệng và sức đề kháng.

Siro Ăn Ngon Ja. Alpha Kid bổ sung lysine, kẽm và một số vitamin, giúp trẻ ăn ngon, hỗ trợ tăng sức đề kháng. Với trẻ hay ốm vặt, cha mẹ có thể tham khảo thêm Tăng Đề Kháng Thymo Zinc.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ biếng ăn có nên dùng men vi sinh không?

Men vi sinh có thể hữu ích khi trẻ bị rối loạn tiêu hóa, sau khi dùng kháng sinh. Tuy nhiên, biếng ăn có nhiều nguyên nhân khác nhau, vì vậy nên hỏi ý kiến bác sĩ để lựa chọn phù hợp.

Có nên cho trẻ uống sữa thay bữa khi trẻ không chịu ăn?

Không nên thường xuyên thay bữa chính bằng sữa. Uống quá nhiều sữa có thể khiến trẻ no lâu, càng lười ăn thức ăn đặc và thiếu các dưỡng chất từ thực phẩm đa dạng.

Biếng ăn bao lâu thì đáng lo?

Nếu tình trạng kéo dài trên 1 tháng, hoặc trẻ đứng cân, sụt cân, mệt mỏi, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá tình trạng dinh dưỡng.

Tài liệu tham khảo

• WHO – Infant and young child feeding: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infant-and-young-child-feeding
• NHS – Fussy eaters: https://www.nhs.uk/conditions/baby/weaning-and-feeding/fussy-eaters/
• HealthyChildren.org (American Academy of Pediatrics) – Picky Eaters: https://www.healthychildren.org/English/ages-stages/toddler/nutrition/Pages/Picky-Eaters.aspx